Jeopolitik, yalnızca coğrafyanın değil; tarih, kültür, kimlik ve medeniyet tasavvurunun devletlerin dış politikaları üzerindeki belirleyici etkilerini açıklayan bir disiplin olarak uluslararası ilişkiler literatüründe merkezi bir yere sahiptir. Jeopolitik, devlet, hegemonya, imparatorluk ve medeniyet gibi büyük siyasal organizasyonların, kendi çevreleriyle kurdukları ilişkileri ve konjonktürel koşullara karşı geliştirdikleri vaziyet alış biçimlerini anlamaya ve açıklamaya yarayan bir kavramsal çerçevedir. 

Başka bir ifadeyle, jeopolitik planlar ve teoriler, tarih boyunca büyük güçlerin kendi iktidar alanlarını tahkim etmek amacıyla, büyümelerini sınırlayabilecek potansiyel rakipleri bertaraf edip, diğer aktörlerle pragmatik ittifaklar kurarak hedef coğrafya ve toplumlar üzerinde hegemonya tesis etme stratejileri olarak kurgulanmıştır. Alfred Thayer Mahan’ın Deniz Hâkimiyet Teorisi esasen bir İngiliz hegemonyası tasarımıdır. Friedrich Ratzel’in Lebensraum (hayat alanı) kavramsallaştırması, Alman imparatorluk vizyonunun teorik zeminini oluşturur. Halford John Mackinder’in Kara Hâkimiyeti ve Kalpgâh yaklaşımı, Amerikan küresel güç tasarımının entelektüel temellerinden biridir. Karl Haushofer’in Alman hayat alanını genişletmeye yönelik Kıta Bloku (Kontinentalblok) doktrini, yine bir Alman küresel imparatorluk projesi niteliği taşır. Nicholas John Spykman’ın Kenar Kuşak (Rimland) teorisi, Amerikan küresel güç stratejisinin tamamlayıcı bir ayağıdır. Aleksandr Dugin’in Avrasya jeopolitik teorisi ise modern dönemde Rusya’nın yeniden bir imparatorluk tasarımı olarak öne çıkmaktadır. Zbigniew Brzezinski’nin Büyük Satranç Tahtası (The Grand Chessboard) ve Thomas P. M. Barnett’in Pentagon’un Yeni Haritası (The Pentagon’s New Map) adlı eserleri, ABD’nin küresel hâkimiyetini sürdürme çabalarının jeopolitik tasarımlarıdır. Bütün bu teoriler dikkatle incelendiğinde, hemen hepsinin arkasındaki güçlerin kendi coğrafyalarını merkeze alarak bir medeniyet inşası peşinde koşan hegemonya veya imparatorluk iddiasına sahip aktörler oldukları görülmektedir. 

Değerlendirme notunun tamamına buradan ulaşabilirsiniz.