Kurban ibadetinin fıkhî çerçevesi, genellikle sanıldığından daha iktisadi bir dil konuşur. Hac suresinin 28. ayeti, kesilen hayvanın etinden hem kesenin hem de yoksul ve muhtacın yemesini açıkça emreder. Hanefî fıkhında yerleşik olan üçe bölme kuralı bu hükmü somutlaştırır: etin üçte biri kesen aileye, üçte biri akraba ve komşuya, üçte biri de fakire. Başka bir deyişle, kurban, tasarım düzeyinde bir yeniden dağıtım mekanizmasıdır: kaynakların belirli ellerde biriktiği bir toplumsal düzende yılda bir kez gerçekleştirilen zorunlu bir dolaşım emri.

Bu tasarım, dağılımı piyasanın takdirine bırakmayan tutarlı bir normatif mantığa dayanır. İslam’ın iktisadi çerçevesi iki tamamlayıcı ayak üzerine kurulmuştur. Birincisi, önleyici normlardır: faiz yasağı, ölçü ve tartıda adalet, işçiye ücretini zamanında ödeme yükümlülüğü. İkincisi, onarıcı normlardır: zekât, kurban, sadaka, fitre. Önleyici ayak eşitsizliğin üretilmesini engeller; onarıcı ayak üretilen eşitsizliği telafi eder. Bu iki ayak birbirine muhtaçtır ve biri devreden çıktığında diğeri yükü taşıyamaz hale gelir (Chapra, 1992).

Türkiye’de bugün ne görüyoruz? Onarıcı normlar, yani kurban, bağış ve sadaka, gündemde ve görünür. Önleyici normlarla ilgili sorular ise ya özel alana çekilmiş ya da tartışmadan muaf tutulmuş. Bu asimetri bir teolojik tercih değil, bir ekonomik-siyasal seçim ve bu seçimin somut maliyetini, bir ritüel olarak kurbanın kendisi ödüyor.

Değerlendirme notunun tamamına buradan ulaşabilirsiniz.