Zaman, ekonominin en adil dağılan kaynağıdır. Nüfusun her bireyi, gelirinden ya da toplumsal konumundan bağımsız olarak güne tam 24 saatle başlar. Zaman ödünç alınamaz, depolanamaz, başkasına devredilemez. Ancak bu eşitlik yalnızca başlangıç noktasında geçerlidir. Bu saatlerin nasıl kullanıldığı, yani kimin eve, kimin işe, kimin kendine zaman ayırdığı, toplumsal eşitsizliğin en ham göstergelerinden birini sunar.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Zaman Kullanım Araştırması (ZKA), bu eşitsizlikleri veri temelli biçimde görünür kılma imkânı tanıyan nadir kaynaklardan biridir. Günlük tutma yöntemiyle yürütülen araştırma, bireylerin 24 saatini 10 dakikalık dilimler hâlinde kaydeder. Bu yöntem iki açıdan önemlidir. Birincisi, milli gelir hesaplarının görmezden geldiği bakım emeğini, gönüllü çalışmayı ve toplum için üretilen değeri ölçülebilir kılar. İkincisi, bireylerin hatırlayarak beyan etmesi yerine o an ne yaptığını kaydetmesine dayandığı için anket yanlılığını önemli ölçüde azaltır. Günlükler 10 yaş ve üzerindeki bireyler tarafından, biri hafta içi, biri hafta sonu olmak üzere iki gün için 10 dakikalık aralıklarla doldurulmaktadır. İstihdam durumuna göre ayrıştırılan göstergeler ise 15 yaş ve üzeri nüfusu esas almaktadır. 

TÜİK, bu araştırmayı ilk kez 2006’da, ikinci kez 2014-2015’te, üçüncü kez ise 2025 yılında uygulamıştır. Bu notta esas alınan karşılaştırma, son iki dalga olan 2014-2015 ile 2025 arasındadır. İki dalga arasında geçen 10 yıl, Türkiye için yapısal dönüşümlerle dolu bir dönem olmuştur. Bu süreçte kadının işgücüne katılım ve istihdam oranları yaklaşık 5 puan yükselmiş, kentleşme oranı %80’i geçmiştir. Aynı dönemde hane büyüklüğü küçülmüş, dijital altyapı ise hayatın hemen her alanına nüfuz etmiştir. Tüm bu değişimlerin bireylerin zamanını nasıl yeniden şekillendirdiği sorusu, standart ekonomik göstergelerle yanıtlanamayacak niteliktedir.

Bu not, söz konusu dönüşümlerin zaman kullanımına nasıl yansıdığını 10 başlık altında incelemektedir. Bulgular yalnızca ortalamaları değil, cinsiyet, medeni durum, çalışma durumu ve yaş kırılımlarındaki örüntüleri de ele almaktadır. Zira farklı gruplar için zaman, birbirinden son derece farklı biçimler almaktadır.

Değerlendirme notuna buradan ulaşabilirsiniz.