Görünürlük, dijital çağın en eşitsiz dağılan kaynaklarından biridir. Bu notun merkezindeki müzik endüstrisini düşünürsek bir müzisyenin sahneye çıkması ve dinlenmesi artık yetenekle değil, algoritmanın sosyal medyada ve dijital dinleme platformlarında kimi öne çıkardığıyla belirleniyor. Türkiye ise böyle bir ortamda eşitsizliğin dağılımı bakımından uç örneklerden birini oluşturuyor. 2023 yılında premium streaming aboneliğini dünyada en hızlı artıran ülke olan Türkiye, küresel kayıtlı müzik gelirinden yalnızca yüzde 0,3 pay alıyor (IFPI ve Luminate verilerinden aktaran Kreşendo, 2025). Türkiye’nin müzik tüketiminde küresel öncü olup üretimden bu denli küçük bir pay alması, eşitsizliğin kaynağının tüketimin büyüklüğü değil, üretici tarafına düşen payın nasıl dağıldığı olduğunu gösteriyor.

“Popüler Müzikteki Dönüşümün Anatomisi” adlı TEPAV notu, popüler müziğin son on beş yılda kısalmasını, basitleşmesini ve sertleşmesini platform kapitalizminin, ekonomik krizin yarattığı bilişsel yükün ve şiddetin metalaşmasının bileşik bir sonucu olarak anlatmıştı (Cunedioğlu, 2026). Bu not ise müzik üretimindeki dönüşümü tetikleyen bu yapısal baskıların üretimden sonra gelir ve görünürlük dağılımını nasıl şekillendirdiğini inceliyor. “Müzik piyasasındaki eşitsizlik nereden geliyor?” ve “yapay zekâ bu eşitsizliği nasıl derinleştirebilir?” gibi sorulara cevap arıyor.

Bu tablo karşısında alışılmış cevap, streaming gelirinin azlığını canlı performansla telafi etme fikridir. Ancak veriler bu telafiyi doğrulamıyor. Streaming ile canlı performans birbirinin ikamesi değil, görünürlük üzerinden kenetlenmiş tek bir sistemin iki yüzü. Kayıtlı müzik piyasasında görünmeyen müzisyen sahneye de davet edilmiyor, sahne bulan müzisyen ise güç asimetrisi ve mekân yetersizliği gibi nedenlerden ötürü rekabet gücünü kaybediyor, düşük kaşeyle sahne almak zorunda kalıyor. Yapay zekâ hem doğrudan bir rakip hem de müzisyenin pazarlık gücünü aşındıran bir algı olarak bu ikili tuzağa üçüncü bir katman ekliyor.

Notun ilk bölümü kenetlenmenin, yani kayıtlı ve canlı müzik piyasalarının aynı görünürlük kanalına bağlı olduğu için birlikte açılıp birlikte kapanmasının altı adımını kuruyor. Ardından görünürlük darboğazından kaşe sorununa, yapay zekânın ikili baskısından kutuplaşma ihtimaline uzanan dört bulgu sırayla değerlendiriliyor. Kutuplaşma bölümü, TÜİK Hanehalkı Bütçe Anketi’nin 2004-2024 dönemindeki mikro verileriyle talep tarafını hane düzeyinde de test ediyor. Not, beş politika önerisiyle ve Türkiye’nin kültürel katılım istatistiklerindeki veri boşluğuna dair bir çağrıyla sona eriyor.

Değerlendirme notuna buradan ulaşabilirsiniz.