ABD, İsrail ve İran arasında 28 Şubat’tan bu yana devam eden savaş, Körfez bölgesinin dünyaya açılan ana geçidi olan Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla birlikte küresel enerji sisteminin kırılganlıklarını görünür kılmıştır. Günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol ve türev ürünün yanı sıra LNG, kondensat ve LPG akışının kesintiye uğraması; enerji fiyatlarından gübre üretimine, petrokimyadan lojistiğe kadar uzanan geniş bir etki alanında zincirleme sonuçlar doğurmaktadır. Bu yönüyle Hürmüz’de yaşananlar, yalnızca bölgesel bir arz kesintisi değil, küresel ekonomik işleyişin temel girdilerine yönelik sistemik bir şok niteliği taşımaktadır.

Krizin etkisi, yalnızca boğazın kapalı olmasından ibaret değildir. Enerji altyapılarına ve alternatif geçiş hatlarına yönelik saldırılar, mevcut arz zincirinin fiziksel bütünlüğünü de zedelemiştir. Bu durum, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması hâlinde dahi enerji akışının kısa sürede eski seviyelerine dönmesini garanti etmemektedir.

Hürmüz kriziyle berraklaşan temel sorun, küresel enerji sisteminin uzun süredir varsaydığı bir kabule yöneliktir: arzın dar geçitlerde yoğunlaşmasına rağmen kesintisiz akışın sürdürülebileceği. Yaşanan gelişmeler, bu varsayımın artık geçerli olmadığını açık biçimde ortaya koymuştur. Başka bir ifadeyle, sorun yalnızca Hürmüz’de yaşanan geçici bir kesinti değil; küresel enerji mimarisinin sınırlı sayıda stratejik geçide aşırı bağımlı yapısının yönetilebilir olmaktan çıkmış olmasıdır.

Bu çalışma, Hürmüz kriziyle görünür hâle gelen yapısal kırılmayı üç eksen üzerinden analiz etmektedir. Birincisi, mevcut enerji sisteminin maliyet optimizasyonu ve karşılıklı bağımlılık mantığının güvenlik boyutunu nasıl dışladığıdır. İkincisi, Ukrayna Savaşı ile başlayan ve Hürmüz kriziyle derinleşen bu kırılganlığın küresel enerji arz güvenliği açısından ne anlama geldiğidir. Son olarak, bu kırılma sonrasında ortaya çıkan alternatifler ve yeniden yapılanma dinamiklerinde Türkiye’nin üstlenebileceği rol ve alternatif yapıların olası güzergahlarıdır. 

Değerlendirme notuna buradan ulaşabilirsiniz.