Atığın iklim değişikliğiyle ilişkisi, çöp kutusuna atılması ya da sokaklarımızdan toplanmasıyla sona ermiyor. Türkiye’de 2017’de başlatılan Sıfır Atık girişimi, BM’nin desteğiyle küresel bir gündeme dönüştü. Atık sektörü, Türkiye’nin Güncellenmiş Birinci Ulusal Katkı Beyanı (NDC) ve NDC 3.0’da başlıca emisyon azaltım alanları arasında yer alıyor. “Sıfır Atık ve Metan Azaltımı” ise COP31 Eylem Gündemi’nin 10 temasından biri. Peki, Türkiye’nin iklim taahhütlerinde de yer bulan atık sorunu, küresel ısınmayı nasıl etkiliyor?
Bu ilişkinin merkezinde metan gazı bulunuyor. Organik atıkların oksijensiz ortamda parçalanmasıyla açığa çıkan metan, küresel ısınmada önemli rol oynuyor. İnsan kaynaklı metan emisyonları, küresel sıcaklık artışının yaklaşık %30’undan sorumlu. Bu emisyonların yaklaşık %20’si ise katı atık ve atık sudan kaynaklanıyor.
Atıkların yakılması da emisyonlara yol açıyor. Özellikle plastik gibi malzemelerin yakılması, sera gazlarının yanı sıra insan sağlığına zarar veren kirleticilerin açığa çıkmasına neden oluyor. Depolanan organik atıklar ise metan salmayı sürdürüyor. UCLA tarafından yakın dönemde yayımlanan bir araştırma, Türkiye’deki bazı atık sahalarından atmosfere yüksek miktarda metan salındığını tespit etti. Atıkları depolamak ya da toprağa gömmek, çevresel etkilerini ortadan kaldırmıyor. Bazı sahalarda oluşan sızıntılar toprağı ve su kaynaklarını, açığa çıkan gazlar da havayı kirletiyor. Atığın gözden uzaklaşması, iklime ve doğaya verdiği zararın sona erdiği anlamına gelmiyor.
Metanı iklim mücadelesinde öne çıkaran, güçlü ısıtıcı etkisi. Karbondioksitten sonra küresel ısınmaya en fazla katkıda bulunan sera gazı olan metanın, 20 yıllık bir dönemdeki ısıtıcı etkisi karbondioksitin yaklaşık 80 katı. Atık sektöründe metan azaltımına yönelik önlemlerin %90’ının düşük maliyetli olması ise bu alanı iklim değişikliğiyle mücadelede öncelikli hâle getiriyor.
160 tarafın katıldığı Küresel Metan Taahhüdü, metan emisyonlarının azaltılmasına yönelik başlıca uluslararası girişimlerden biri. Taahhüt, insan kaynaklı küresel metan emisyonlarını 2030’a kadar 2020 seviyesine kıyasla en az %30 azaltmayı hedefliyor. Ancak Sıfır Atık girişimine öncülük eden Türkiye, bu taahhüdün tarafları arasında bulunmuyor.
Atıkların azaltılmasında bireysel adımlar önemli olsa da sıfır atık hedefine ulaşmak, merkezi ve yerel yönetimlerin sorumluluk almasını gerektiriyor. Atık ve metan azaltımı için ölçülebilir hedefler belirlenmesi, emisyonların düzenli olarak ölçülmesi, gaz kaçaklarının giderilmesi, atıkların kaynağında ayrı toplanmasını sağlayacak sistemlerin kurulması ve çöp ithalatının yasaklanması, bu kapsamda atılması gereken adımlar arasında yer alıyor.
KAYNAKÇA
Crippa, M., Guizzardi, D., Pagani, F., Banja, M., Ciarlantini, S., Muntean, M., Amici, L., Luini, C., Honavar Melo Pires, R., Quadrelli, R., Carvalho, P., Ruiz Ponsoda, D., Andrews, S., Köykkä, J., Grassi, G., Rossi, S., Brandao De Melo, J., Branco, A., Suárez-Moreno, M., ...Pekar, F., (2026). GHG emissions of all world countries: 2026 report. Publications Office of the European Union. https://data.europa.eu/doi/10.2760/7717504
Butan, B. (2026). Söylemin ardındaki gerçek: Türkiye’nin sıfır atık politikasının görünmeyen yüzü. Greenpeace Türkiye. https://www.greenpeace.org/static/planet4-turkey-stateless/2026/06/8e221143-turkiyenin-sifir-atik-politikasinin-gorunmeyen-yuzu.pdf
Gündoğdu, S. (2026). Sıfır atık yanılsaması: Türkiye’nin plastik kirliliği COP31 öncesinde neden biriklim meselesi olarak okunmalı. Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı. https://files.tepav.org.tr/upload/files/1791267435836-0.Sfr_Atk_Yanlsamas_Turkiyenin_Plastik_Kirliligi_COP31_Oncesinde_Neden_Bir_Iklim_Meselesi_Olarak_Okunmal.pdf
Turkish Statistical Institute. (2026, Nisan). Greenhouse gas inventory of Türkiye 1990-2024: Nationalinventory document for submission under the United Nations Framework Convention on Climate Change. https://unfccc.int/sites/default/files/resource/TUR_NID_2026.pdf?
Türkiye Cumhuriyeti. (2023). Güncellenmiş Birinci Ulusal Katkı Beyanı (NDC). https://www.iklim.gov.tr/db/turkce/haberler/files/T%C3%BCrkiye%20Cumhuriyeti%20G%C3%BCncellenmi%C5%9F%20Birinci%20Ulusal%20Katk%C4%B1%20Beyan%C4%B1(1).pdf
Türkiye Cumhuriyeti. (2025). İkinci Ulusal Katkı Beyanı (NDC 3.0).https://iklim.gov.tr/db/turkce/icerikler/files/%C4%B0kinci%20Ulusal%20Katku%20Beyan%C4%B1%20(NDC%203.0)_TR.pdf
United Nations. (t.y.). Merhane: From super pollutant to climate solution. 12 Ekim 2026 tarihinde https://www.un.org/en/climatechange/science/climate-issues/methane adresinden erişilmiştir
United Nations. (2025). Global Methane Status Report.
https://www.unep.org/resources/report/global-methane-status-report-2025
University of California, Los Angeles, School of Law. (t.y.). Spotlight on top methane sources in Turkey’s waste sector. https://law.ucla.edu/news/spotlight-top-methane-sources-turkeys-waste-sector
